Wegovy®, Mounjaro® ve yeni GLP-1’lerin popülerliği artarken, ruh sağlığı açısından “fayda mı risk mi?” sorusu daha çok soruluyor. Bu rehber, güncel UK bulgularını ve güvenli kullanım ilkelerini özetler.
Neden Şimdi? (UK Bağlamı)
GLP-1 sınıfı ilaçlar (ör. semaglutide/Wegovy®, tirzepatide/Mounjaro®) İngiltere’de kilo yönetimi ve tip 2 diyabette giderek daha fazla gündemde. MHRA’nın 2025 tarihli “ne bilmeliyim?” rehberi, kullanımın lisanslı endikasyonlarda ve tıbbi gözetimde olması gerektiğini vurguluyor. NHS ise erişimi uzman kilo yönetimi hizmetleri üzerinden sınırlıyor.
Bir yandan yeni çalışmalar kilo kaybında güçlü etkinlik ve bazen plateau (düzleşme) desenleri bildirirken, diğer yandan ruh sağlığı etkilerine dair kanıtlar karışık: bazı kohortlar artmış psikiyatrik riskler, bazıları ise artış göstermeyen ya da düşen riskler rapor ediyor.
GLP-1 Nedir, Nasıl Etki Eder?
GLP-1 reseptör agonistleri; iştah, tokluk ve glukoz regülasyonunu etkileyen bağırsak hormonunu taklit eder. Beyin ve mide-bağırsak ekseninde tokluk sinyalini güçlendirir, mide boşalmasını yavaşlatır. Sonuç: Daha az açlık, daha kolay kalori kısıtı. Bu mekanizmalar, NICE kılavuzunda kilo yönetimi içindeki yerini açıklar.
Not: GLP-1’ler mucize değildir; diyet/aktivite ile birlikte düşünülür ve herkes için uygun olmayabilir. NHS’nin güncel erişim koşulları ve hekimin değerlendirmesi esastır.
Ruh Sağlığı Üzerine Etkiler: Kanıtlar Neyi Söylüyor?
1) İntihar düşüncesi/duygu durum riski: “Karışık” tablo
UK ilaç otoritesi MHRA, Avrupa incelemesiyle uyumlu biçimde mevcut verilerin GLP-1’ler ile intihar düşüncesi/öz-yaralama arasında nedensel bağ desteklemediğini bildirdi (2024) ve 2025 rehberinde de güvenli kullanım ilkelerini güncelledi. Öte yandan 2024 tarihli bazı büyük veri analizleri, depresyon/anksiyete/suicidality ile ilişki gözlemledi; bunlar nedensellik göstermese de dikkatle izlenmeli.
2) Depresyon/anksiyete üzerine olası etkiler
Bazı geniş kohortlar GLP-1 kullanıcılarında depresyon/anksiyete riskinin artmadığını (hatta uzun kullanımda azalmış olabileceğini) rapor ederken, diğerleri artış bildirdi. Dolayısıyla klinik pratikte en güvenli yaklaşım, başlangıçtan itibaren düzenli ruh sağlığı taraması ve semptom takibidir.
3) Neden böyle? Olası mekanizmalar
- Ödül devreleri & iştah: Hızlı kilo kaybı beden imgesini ve ödül duyarlılığını etkileyebilir.
- Glisemik dalgalanmalar: Dengeleyen etkiler bazı kişilerde duygu durumu iyileştirebilir; mide-bağırsak yan etkileri ise geçici huzursuzluk yaratabilir.
- Altta yatan eğilimler: Yeme bozukluğu öyküsü/riski olanlarda süreç farklı seyredebilir; bu grupta daha sık klinik takip gerekir.
UK’de Erişim ve Kurallar: NHS, NICE, MHRA
NHS England: Wegovy® yalnızca uzman kilo yönetimi servisleri aracılığıyla reçete edilebilir.
NICE: Semaglutide, belirli BMI eşiklerinde ve eşlik eden durumlarda TA875 doğrultusunda önerilir.
MHRA: Güncel rehber, lisans dışı/aşırı estetik odaklı kullanımların risklerine ve sahte ürünlere karşı uyarır: GLP-1 ilaçları hakkında bilmeniz gerekenler.
Parlamento Bilgi Notu: 2025 Commons Library brifingi, İngiltere’de kilo verme ilaçlarının lisans ve erişim çerçevesini özetler (tirzepatide için endikasyonlar dahil). PDF
Kilo Kaybı Eğrisi, “Plateau” ve Psikoloji
Kilo kaybı sıklıkla ilk aylarda hızlı başlar, ardından yavaşlar veya düzleşir. Bu beklenen seyrin bilinmesi, “ilaç artık işe yaramıyor mu?” kaygısını azaltır. Klinik ekipler, doz ayarlamaları ve davranışsal destekle sürdürülebilirliği hedefler.
Yeme Bozukluğu Riski Olanlar İçin Uyarılar
Yeme bozukluğu geçmişi olan kişilerde kilo, beden algısı ve kontrol odağı güçlenebilir; bu da semptomları tetikleyebilir. UK’de ED odaklı yardım için Mind helplines sayfasındaki kaynaklara ve GP’nize başvurun. GLP-1 planlanıyorsa, başta ve izlemde psikiyatrik değerlendirme önerilir.
Güvenli Kullanım Kontrol Listesi
- Tıbbi değerlendirme: GP veya uzman ekip ile endikasyon uygunluğu (BMI, komorbiditeler) ve ilaç etkileşimleri.
- Ruh sağlığı taraması: Başlangıçta ve her kontrolde depresyon/anksiyete/suicidality sorgulaması.
- Beklentileri yönet: İlk aylarda hızlı kayıp + plateau. Davranışsal destek şart.
- Yan etki günlüğü: Bulantı, kusma, baş dönmesi, taşikardi vb. şiddetlenirse hekime bildir.
- Sahte ürünlerden kaçın: Sadece yetkili tedarik.
- Kesme/yeniden kilo alma planı: İlaç bırakma senaryosu için sürdürme stratejisi (beslenme, hareket, uyku, destek).
Ne Zaman Profesyonel Yardım Almalı?
Şu durumlarda gecikmeden tıbbi/psikiyatrik destek alın:
- İnatçı düşük mod, ilgi-zevk kaybı, yoğun kaygı veya panik ataklar
- Yeme bozukluğu belirtileri (kısıtlama, tıkınırcasına yeme, telafi edici davranışlar)
- İntihar düşüncesi veya kendine zarar verme isteği
İngiltere’de acil destek için: NHS 111 online veya 111’i arayın; kriz durumunda 999. Ayrıca Samaritans 116 123 24/7 hizmet verir. Bölgesel kriz hatları ve diğer yardım seçenekleri için NHS kılavuzu ve Mind helplines sayfalarına bakabilirsiniz.
Sık Sorulanlar
GLP-1 ruh sağlığımı kesinlikle kötüleştirir mi?
Hayır. Mevcut veriler çelişkili; bazı analizler artış göstermiyor veya uzun vadede azalmayı bildiriyor, bazıları ilişki saptıyor. En güvenlisi hekim gözetimi ve düzenli MH taramasıdır.
Wegovy®/Mounjaro® NHS’den nasıl alınır?
NICE kriterlerini karşılayan bireylerde, uzman kilo yönetimi birimlerince değerlendirildikten sonra reçetelenebilir. Detaylar için NICE TA875 ve NHS England sayfası.
Kaynaklar ve Daha Fazla Okuma
- MHRA GLP-1 rehberi (2025)
- MHRA: Suicidality incelemesi (2024)
- BMJ: GLP-1 ve intihar riski – büyük kohort
- Scientific Reports: GLP-1 ve psikiyatrik bozukluklar (ilişki bildiren analiz)
- Kohort incelemesi: Depresyon/anksiyete insidansı ve GLP-1
- UK Commons Library: Weight-loss medicines (2025)
- NICE TA875: Semaglutide kilo yönetimi
- NHS 111 Online • Acil MH yardımı • Samaritans 116 123 • Mind helplines
